Bir gün bir veliden cümleyi tam olarak hatırlamasam da “Çocuğum daha ilkokul ikinci sınıfta iken 6 lirayı 4 kişiye bölüştürüp herkese 1,5 TL düştüğünü zihinden hesaplayabiliyordu fakat 5. Sınıfta 6:4 işlemini yaparken zorlanıyor bu işte bir tuhaflık yok mu?” minvalinde bir mesaj almıştım. Bu durum beni uzun zamandır düşündüren bir konudur. Çocukların günlük hayatta karşılığı olan bir problemi çözerken zorluk yaşamazken, benzer bir problemle okulda karşılaştığında zorlanmasını ne ile izah etmek gerekir?
Bu konuyu birisini tecrübeye dayalı, diğeri akademik olmak üzere iki açıdan ele almak isterim...
1) Günlük hayatta 6 TL’yi 4 kişiye bölüştürme problemi ile karşı karşıya olan bir çocuk, bunu bir matematik problemi olarak düşünmez, onun için bu bir “bölüştürme” problemidir. Bölüştürmek için temel yaklaşımlar bellidir. Ya önce herkese 1 TL verip sonra kalan 2 TL’yi 50’şer kuruş olarak bölüştürürsünüz, ya sırayla 50’şer kuruş verip para bitene kadar bu işleme devam edersiniz ya da zihinden yeterince pratik yapmışsanız doğrudan 1,5 TL olarak düşünebilirsiniz. Öte yandan klasik bir matematik dersinde bu iş böyle yürümez. Çocuk önce problemin çarpma problemi mi, bölme problemi mi tam olarak hangi işleme yönelik problem olduğunu anlaması gerekir. Daha sonra bu işlem için uygulanacak prosedürleri hatırlaması gerekir. 6 önce 4’e bölünür, 6 da 4, 1 kere vardır. Kalan 2’yi 4’e bölemeyiz yanına sınıf atmalıyız ve bölüme de virgül atmalıyız. Daha sonra 20 içinde 5 tane 4 olduğu için cevap 1,5 bulunur. Gördüğünüz gibi iki problemde aslında bölme problemidir fakat birincisinde çocuğun tam olarak farkında olmasa da bölmenin “bölüştürme” anlamına odaklandığını, ikincisinde ise bölmenin bölüştürme anlamından çok prosedürlerle boğuştuğunu görüyoruz. Bu konunun detayına ikinci bölümde devam edelim…
2) Matematikte yer alan kavramlar ve işlemler arasında derin bir ilişki söz konusudur. Örneğin çarpma, toplama ile ilişkilidir; kesir, ondalık gösterim ve yüzde ile ilişkilidir. Matematik öğretim sürecinde kavramları birbirinden kopuk parçalar halinde öğretmek yerine bu ilişkileri kuvvetlendirerek sunmak, öğrencinin kavramlara yönelik daha anlamlı ve derin bir anlayış geliştirmelerini sağlar. Ölçme konuları içinde yer alan paralarımız, uzunluk ölçme, sıvı ölçme, alan ölçme gibi konular yalnızca ölçme öğretimi için değil, diğer birçok kavramın öğretiminde de kritik öneme sahiptir. Örneğin ondalık gösterimlerin öğretiminde paralarımızdan yararlanmak ondalık gösterimin çok daha kolay anlaşılmasını sağlar. (Ondalık gösterim öğretimine paralar ile başlamak pedagojik açıdan çok uygun değildir fakat paraların ondalık gösterimlerin anlaşılmasındaki rolü oldukça önemlidir). Okul matematiğinde ölçme konularının potansiyelinden oldukça faydalanıyoruz fakat bana göre birçok konuda çok erken davranarak çocukların algoritmik işlemlerle bir an evvel tanışmalarını istiyoruz. Sorumuz özelinde ondalık gösterimlerde işlemler konularının ölçme konularında yeterince deneyim yaşatılmadan, somut materyallerden faydalanmadan, konunun çeşitli kurallar üzerinden aktarılmasının öğrencilerin anlamdan kopuk öğrenmeler gerçekleştirmelerine yol açtığını düşünüyorum. Ondalık gösterimlerde virgüllerin alt alta gelmesi ya da bölme yaparken bölüme sıfıra ne zaman atacağımıza çok fazla odaklanmak yerine bahsettiğim ölçme etkinlikleri ile biraz daha fazla deneyim yaşatılmasının faydalı olacağını düşünüyorum. Siz ne dersiniz?
Dr. Osman BAĞDAT
Matematiksel Gelişim Okulu